تهيه و تنظيم از : مير محسن هاشمي

داخل عروق مزانتريك گوسفند، بز، گاو، شتر، انواع equ و گربه‌ها گزارش شده است. نر mm5 ، بدن كرم قوسي يا كماني است. بيضه‌ها 70-60 عدد است. ماده mm5/3 تخمدان در  قدامي است و داخل رحم تنها يك تخم منفرد ديده مي‌شود تخمها اكثراً بيضي‌اند و در يكي از قطب‌هاي تخم يك زائده آپانديس مانند ديده مي‌شود و در قطب مخالف يك خار ديده مي‌شود.

 

 

·                                سير تكاملي: ميراسيديوم اين كرم در داخل تخم تشكيل مي‌شود. وارد بدن حلزون‌هاي
ميزبان واسط مي‌شود كه حلزون‌هاي واسط براي اين گونه از نوع Lymnea gedrosiana (ليمنه‌آ ژدروزيانا) است كه داخل بدن حلزون‌ها مراحل اسپروسيست وردي طي مي‌شود و بالاخره سركر از بدن حلزون‌ خارج شده و از راه پوست وارد بدن انسان مي‌ شود و چون انسان ميزبان مناسبي براي كرم نمي‌باشد در محل ورود سركر به پوست راكسيون‌هاي متعدد ايجاد مي‌شود كه بصورت ماكول، پاپول، سوزش و خارش و تورم پوست ديده مي‌شود (درماتيت سركري) چون سركرها يك Pr بيگانه محسوب مي‌شوند سيستم ايمني ميزبان وارد عمل شده و ضايعات وسيع‌تر پوستي ايجاد مي‌كند. در حيوانات به علت تحريكات روده‌اي ضعف و لاغري ايجاد مي‌شود و شدت ضايعات وارده به روده‌ها زياد است و تمام قسمتهاي روده سوراخ مي‌شود اين روده‌ها هيچ گونه ارزش اقتصادي نخواهند داشت.

 

2) sp.  : Ornithobilharzia bomfordi

در گاو و گاوميش گزارش شده و داخل عروق مزانتريك زندگي مي‌كند. نر cm1 و ماده cm7/0 است. تعداد بيضه‌ها 60 عدد است و در گاو ضايعات روده‌اي ايجاد مي‌كند.

 

 

3) Genus:  Gygantobilharzia

اين جنس انواع مختلفي دارد كه در پرندگان اهلي و وحشي بصورت انگلي زندگي مي‌كنند ولي ضايعات وسيعي نمي‌دهند.

 

4) Genus: Trichobilharzia

گونه‌هاي مختلف اين جنس به شكل نخي و به شكل كرم‌هاي نازك و كركي هستند داخل عروق خوني داخل بيني و منقار پرندگان زندگي مي‌كنند و در عروق مزانتريك هم يافت مي‌شوند. هم جداسازي و هم مشاهدة آنها مشكل است.

 

Specics :  Trichobilharzia ocellata

شايعترين گونة اين جنس است. كه در پرندگان مختلف گزارش شده. طول cm5/2-5/1 است و معمولاً نر و ماده هم اندازه ديده مي‌شوند. در پرندگان ضايعات عروقي و خونريزي ايجاد مي‌كنند. ولي در انسان بويژه در برنج‌كاران و شناگران بويژه در مناطق شمالي در فصل‌هاي برنج كاري در كارگران برنج كار درماتيت سركري مي‌دهند.

معمولاً تخم بوسيلة مدفوع پرنده به بيرون دفع مي‌شود. ميراسيديوم وارد بدن حلزون‌هاي ميزبان واسط كه معمولاً از نوع آبزي هستند مي‌شوند كه شروع به سركر گذاري مي‌كنند.

درمان: تاكنون براي درمان ترماتودهاي داخل عروق پرندگان تركيب و داروي مناسبي گزارش نشده است. و تنها راه، كنترل حلزون‌هاي ميزبان واسط است.

Family :  Paramphistomidae

شامل ترماتودهايي است كه از لحاظ طبقه‌بندي جزو گروه Amphistoma محسوب مي‌شوند يعني بادكش شكمي در اين گروه‌ از ترماتودها بجاي اينكه در  قدامي باشد در انتهاي خلفي ديده مي‌شود. داراي چهار جنس مهم است.

1) Genus  :  Paramphistomum

1) Species :  Paramphistomum cervi

بنام ترماتود مخروطي شكل يا Conical fluke معروف است. كرمي است با بدني مخروطي شكل با رنگ قرمز روشن،‌ اندازه طول mm13-5 ، عرض mm5-2 است. شبيه دانة انار ديده مي‌شود از نظر فرمول تناسلي  است هر سه گناد لوبوله هستند و دستگاه گوارش ساده يا ناقص است.

تخمها بيضي شكل و خاكستري رنگند با اندازه 176-114 . داخل شكمبه و نگاري Rum مختلف مانند گاو، گوسفند و بز كه در ايران بوفور يافت مي‌شود. تخم خيلي شبيه تخم فاسيولاست. تقسيمات داخلي تخم در اينها معمولاً بزرگند حلزون‌هاي ميزبان واسط از نوع Bulinus و Planorbis مي‌باشند.

 

 

 

سير تكاملي: شبيه فاسيولاست اما بعد از خوردن متاسركرها توسط Rum كرمهاي بالغ داخل رودة باريك تشكيل شده و سپس از رودة باريك وارد شكمبه و نگاري مي‌شوند.

علائم بيماري: نقش بيماري زائي مهمي ندارند و تنها در آلودگي‌هاي شديد سبب التهاب شديد شكمبه و نگاري و نفخ شكمبه مي‌شود. (از خون تغذيه نمي‌كنند) اين كرمها خونخوار نيستند و تنها از تك ياخته‌ها و بقاياي غذايي پيش معده‌ها تغذيه مي‌كنند ممكن است سبب لاغري Rum شود و حتي در آلودگيهاي شديد مي تواند كاشكسي ايجاد كند .

 

2) Species : Paramphistomum  microbothrium

از لحاظ ساختماني خيلي شبيه Cervi است اما كوچكتر بوده و تنها در خوزستان گزارش شده است.

2) Genus  :  Cotylophoron

Species : Cotylophoron Cotylophorum

داخل شكمبه و نگاري Rum است. از لحاظ ساختماني خيلي شبيه  Paramphistomum cervi  است اما كوچكتر است. طول mm8 و عرض mm3 است از لحاظ آزمايشگاهي وجود بادكش سومي بنام Genital Sucker در اطراف منفذ تناسلي ديده مي‏شود در ايران است. سركر در قسمت سر خودش داراي دو لكة چشمي است.بيشتر در كشور هاي آفريقاي جنوبي شايع است ، حلزونهاي ميزبان واسط از نوع Bulinus است و اندازه تخم 125-135 ميكرون است.

 

 

علائم بيماري: باعث تحريكات موضعي در مخاطات گوارشي مي‌شود كه در نهايت بصورت اسهال، لاغري و رنگ پريدگي مخاطات بعلت آنمي ديده مي‌شود.

 

 

3) Genus  :  Gastrothylax

Species : Gastrothylax crumenifer

داخل شكمبه و نگاري Rum، يكي از مشخصات آن داشتن يك شكاف  يا جيب بطني در سطح شكمي است. فرمول تناسلي  است. اكثراً در هندوستان گزارش مي‎شود و مواردي از اين در آذزبايجان شرقي و استان‎هاي شمالي گزارش شده. طول mm18ـ9 عرض mm5، اندازة تخم 135-115 مي‎باشد.

چندان بيماري‎زا نبوده و ضايعات چنداني ايجاد نمي‎كند.

 

Cestoda or Tape worms or Segmented worms

سستودها يا كرمهاي نواري يا كرمهاي بندبند :

سستودها يا كرمهاي نواري شكل كرمهايي‌اند كه بدنشان در جهت dorsoventral پهن شده است و داراي يك بدن روباني يا نواري شكلند. رنگ طبيعي آنها غالباً سفيد مايل به كرم است در بعضي گونه‌ها قهوه‌اي كم رنگ تا پررنگ داريم. اندازة آنها از چند mm تا بيش از m20 مي‌رسد. بدن هر سستود سه قسمت دارد :

1) سر (head) و اختصاصاً به نام Scolex مي‌گويند.

2) گردن neck

3) بندها يا سگمنت‌ها يا Proglotids

 

سر: اسكولكس بسته به نوع كرمها ممكن است كروي، دوكي يا كشيده باشد در گروهي از سستودها بنام Cyclophylidea سر معمولاً كروي است در صورتيكه در گروه Pseudophylidea سر دوكي يا كشيده است. بر روي اسكولكس ضمائم مختلف ديده مي‌شود معمولاً در Cyclophylidea چهار عدد اندام مكنده يا بادكش روي آن ديده مي‌شود مثل بادكش تره‏ماتودها كه از جنس عضلات حلقوي اسفنگتري شكل تشكيل شده است و وسيله اتصالي كرم به بدن ميزبان است. اين اندامهاي مكنده بطور منظم با فواصل يكسان در محيط يا پيرامون اسكولكس حضور دارند. در Pseudophylidea بادكش‌ها تغيير شكل داده و به اندام Bothridia يا Bothria نام مي‌گيرند كه بر خلاف بادكش‌ها كشيده هستند و مانند اسكولكس دوكي شكل هستند.

بوتريا : شكاف‌هاي كم عمقي هستند در صورتيكه Bothridia ساختمان عضلاني قويتري دارند.

برروي اسكولكس در گروهي از سستودها خصوصاً در Cyclophylidea يك عضو ديگري است بنام خرطوم يا Rostellum كه از فواصل بادكش‌ها بيرون مي‌آيد و روي خرطوم يك يا دو و يا چند رديف خار يا قلاب Hoock ديده مي‌شود. در صورتيكه سستودها داراي خرطوم و خار باشند اين گروه را تحت عنوان سستودهاي مسلح يا خاردار Armed Tape Worm مي‌نامند.
در غير اينصورت به اينها سستودهاي غير مسلح Non Armed Tape Worm مي‏گويند. تعداد خارها يك وسيلة تشخيصي در تعيين گونه سستودها مي‌باشد.

دستگاه عصبي مركزي غالب سستودها در ناحيه اسكولكس متمركز است.

گردن : قسمت كوتاه يا باريكي است كه باعث اتصال اسكولكس به بندهاي كرم مي‌شود.
و يك واحد زايا يا رويشي است كه مانند ريشة درخت بندها را توليد مي‌كند. گردن ارزش تشخيص ندارد ولي اسكولكس و بندها در تشخيص مهمند.

بندها : در بدن هر سستود بالغ سه نوع بند قابل تشخيص است :

1) بندهاي نارس يا نابالغ Im-mature proglotids

2) بندهاي رسيده يا بالغ mature proglotids

3) بندهاي بارور Gravid proglotids

بندهاي نارس معمولاً نزديك گردن سستود است و كلاً بندهايي‌اند كه از لحاظ تناسلي هنوز نارس هستند. از لحاظ اندازه معمولاً طولشان از عرضشان كمتر است. از لحاظ تشخيص اين بندها تقريباً بي‌ارزش هستند.

 

بندهاي رسيده بندهايي‌اند كه معمولاً طول و عرض يكسان دارند و مربعي شكلند و از لحاظ تناسلي كاملاً بالغ هستند.

 

بندهاي بارور بندهايي‌اند كه گنادها يا غدد جنسي تحليل رفته و آتروفيه شده ولي قسمت لوله‌اي دستگاه تناسلي ماده رشد بيش از حدي پيدا مي‌كند و بصورت انشعابات رحمي فرعي پر از تخم ديده مي‌شود. طولشان بيشتر از عرضشان است.

 

 

ديوارة‌ خارجي بدن سستودها از يك نوع بافت سنسشيال فعال بنام تگومنت ساخته شده است كه اتصالهاي gap junction دارند . به هنگام مطالعه با ميكروسكوپ الكتروني يكسري برجستگي هاي ريز بنام ميكرو تريكس روي تگومنت قابل تشخيص است . به مجموعه تكراري بندها در سستودها اصطلاحاً يك استروبيلا strobila  مي گويند.

دستگاه عصبي سستودها :‌ شامل يكسري عقده هاي عصبي است كه بصورت متمركز در قسمت اسكولكس اينها ديده مي‌شود. از اين عقدهاي عصبي يكسري رشته‌هاي عصبي در امتداد بدن سستودها بصورت انشعابات پشتي، شكمي و جانبي ديده مي‌شود كه باعث تعصيب اندام‌هاي كرم مي‌شود. عمده‌ترين واسطه‌هاي عصبي شامل استيل‌كولين، سروتونين، دوپامين، آدرنالين و ... است.

سيستم ترشحي يا دفعي : مانند ترماتودها از واحدهاي سازندة سلولهاي شعله‌اي Flame cell ساخته شده است. كه از اين سلول‌ها مجاري ترشحي منشاء مي‌گيرند و بصورت مجراي Lateral يا جانبي در سطح پشتي و شكمي در طول بدن سستود كشيده شده است. اين مجاري در بند ‌آخر بدن كرم ايجاد يك مثانة ترشحي (cyst) را مي‌كند كه توسط يك سوراخ ترشحي، ترشحات را بيرون مي‌ريزد.

 

 

دستگاه گوارش :‌ سستودها بدون دستگاه گوارش هستند و مواد غذايي مورد نياز خود را از سطح خارجي بدن به طريقة انتشار ساده يا انتقال فعال دريافت مي‌كنند و چربي‌هاي مورد نياز را از مواد غذايي هضم شده و نيمه هضم شدة بدن ميزبان خودشان اخذ مي‌كنند. ولي پروتئين‌ها و پپتيدها را از بافت‌هاي بدن ميزبان بوسيلة هضم آنزيمي دريافت مي‌كنند.تگومنت سستودها مانند مخاط روده پستانداران هست كه پشت و رو شده است . ( سطح بدن آنها بسيار فعال است و ميكرو ويلي مانند ويلي روده ها عمل مي كند ).

سستودهاـ بدون دستگاه تنفس و گردش خون هستند. ـ داراي متابوليسم بي‌هوازي مي‌باشند و غالب گونه‌هاي انگلي در داخل روده‌ها زندگي مي‌كنند.تنها يك سستود خارج از روده در مجاري صفراوي گوسفند زندگي ميكند بنام استلزيا هپاتيكا .

دستگاه تناسلي : مهمترين دستگاه سستودهاست. تقريباً تمامي سستودها از نظر دستگاه تناسلي هرمافروديت يا دو جنسي هستند و دستگاه تناسلي نر و ماده در داخل هر بند بالغ قابل شناسايي است.

در داخل هر بند بالغ يا رسيده دستگاه تناسلي نر اينها از تعداد زيادي بيضه (Testis) كه در تمامي پارانشيم يا بافت زمينه‌اي بند بالغ ديده مي‌شود تعداد بيضه‌ها زياد است. بيضه‌ها توسط مجاري آوران اسپرمي به مخزن مني (سمينال وزيكول) متصل مي‌شوند و مخزن مني هم توسط مجاري انزالي هدايت مي‌شود به سمت آلت تناسلي نر اينها كه اصطلاحاً سير يا سيروس (cirus) ناميده مي‌شود.

Cir از منفذ تناسلي مشترك نر و ماده كه معمولاً در كنارة جانبي بندهاي بالغ تعبيه شده ديده مي‌شود به بيرون باز مي‌شود. در بعضي از سستودها منفذ تناسلي مشترك ممكن است در سطح شكمي به بيرون باز شود.

دستگاه تناسلي ماده : قسمت عمده‌اش تخمدان است كه تخمدان لوبوله و كپسوله است
و ممكن است يك قسمتي يا چند قسمتي باشد. تخمدان به اويدوكت يا لولة تخمي متصل است. اويدوكت به محفظة تخمي يا اووتيپ و آنهم به لولة رحمي يا رحم متصل مي‌شود. در قسمت خلفي تخمدان در اكثر سستودها غدد وتيلوژن يا زرده‌اي بصورت لوبوله يا بخش‌بخش قرار گرفته و ترشحات خودش را توسط يكسري مجاري به داخل اووتيپ مي‌ريزد. از اووتيپ يك لوله يا مجراي ديگري كشيده شده كه بنام واژن است و به منفذ تناسلي مشترك نر و ماده متصل مي‌شود كه غالباً در كنارة جانبي بند يا سطح شكمي بند است. اووتيپ در سستودها همانند يك چهارراهي است كه به چهار سمت باز مي‌شود (واژن، وتيلوژن، اويدوكت، رحم). در غالب سستودها سوراخ رحمي وجود ندارد و تخمهاي تشكيل شده در داخل رحم بدين صورت از بدن كرم دفع مي‌شوند كه بندهاي بارور كه پر از تخم مي‌باشند و در قسمتهاي انتهايي بدن سستود قرار دارند از بدن كرم جدا شده و به روي زمين مي‌افتند و ديوارة بندهاي بارور ليز و تجزيه و ديوارة لولة رحمي باز مي‌شود و تخمها در طبيعت پراكنده مي‌شوند.اين واكنش را آپوليز يا بند زدايي يا Apolytic  مي گويند .

البته برخي از سستودهاي متعلق به دستة Pseudophyllidea مانند Diphyllobothrium Latum داراي سوراخ رحمي و زهداني هستند و تخمها را از سوراخ رحمي به بيرون مي‌ريزند.

بندهاي بارور: لولة رحمي معمولاً رشد زيادي پيدا مي‌كند و انشعابات فرعي را ايجاد مي‌نمايد. تنة اصلي رحمي در امتداد طولي بندهاي بارور ديده مي‌شود و انشعابات رحمي در بندهاي بارور يك وسيلة تشخيص تفريقي سستودهاست. داخل لولة رحم پر از تخمهاي سستود است كه تخم اينها غالباً به شكل كروي مايل به بيضي است با ديواره‌‌اي دو لايه كه در فاصلة ‌اين 2 لايه يكسري خطوطي مشاهده مي‌شود كه اصطلاحاً بنام خطوط شعاعي Radial Lines مي‌نامند. در داخل تخم اكثراً يك جنيني است بنام Onchospher (كروي شكل) كه ممكن است
6 قلابي (Hexa cantus) يا 10 قلابي باشد. رنگ و اندازة تخم متنوع است. در بعضي سستودها لولة رحمي پر از تخم در بندهاي بارور ممكن است قطعه‌قطعه شود و يكسري اندامهايي
را در داخل بندهاي بارور ايجاد كند كه اينها را كپسول‌‌هاي تخمي يا اندام‌هاي شبه رحمي يا Par uterine organ گويند كه در Dipylidium caninum وجود دارد.

نحوة جفت‌گيري: غالباً به اينصورت است كه بندهاي مجاور در بدن با همديگر تبادل اسپرم مي‌كنند و در موارديكه چند عدد سستود كه همنوع مي‌باشند و در كنار هم زندگي مي‌كنند ممكن است بندهاي بالغ يك سستود با بندهاي بالغ سستود  ديگر تبادل اسپرمي يا لقاح متقاطع يا Cross fertilization كنند. ضمناً در اكثر سستودهاي انگلي خود باروري Self fertilization نيز يك امر شايع است.( چنانچه فقط يكعدد سستود وجود داشته باشد)

سير تكاملي سستودها: اكثريت سستودها داراي يك چرخة زندگي غير مستقيم (Indirect Life cycle) مي‌باشند و داراي حداقل يك يا دو ميزبان واسط هستند كه در گروه Cyclophylidea ها يك ميزبان واسط ولي در Pseudophylidea دو يا بيشتر ميزبان واسط وجود دارد. در سير تكاملي مراحل زير وجود دارد :

2) مرحلة جنين مژه‌دار بنام Coracidium

1) مرحلة تخمي (egg )

3) لارويا نوزاد Larva(9 صورت) يا Meta cestoda

4) مرحلة بالغ mature

حالت لاروي در سستودهاي مختلف به اشكال مختلف ممكن است ديده شود :

1) Procercoid: يك حالت لاروي از بعضي سستودها مي‌باشد كه داراي بدني شبيه به كرمهاي استوانه‌اي و كشيده بوده و پست‌ترين يا ناقص ترين حالت لاروي سستودها از لحاظ تكاملي مي‌باشند. در اطراف اين نوزاد يالارو هيچ پوشش ساكولار يا كيسه‌اي وجود ندارد. يكي از مراحل لاروي ديفيلوبوتريوم‌لاتوم به اين شكل است (در بدن ميزبان واسط اوليه)

 

 

2) Plerocercoid: در اين حالت لارو داراي بدني دوكي شكل و كشيده است و بخش‌بخش شدن بدن لارو بر خلاف (1) ظاهر مي‌شود. اطراف اينهم كيسة‌ انگلي نداريم. لارو ديفيلوبوتريوم‌لاتوم در بدن ميزبان واسط ثانويه (ماهيان)

 

3) Cysticercoid: يك حالت لاروي از سستودهاست كه داراي كيسة انگلي است و داخل كيسه هميشه يك نوزاد ديده مي‌شود و كيسه بدون مايع انگلي است.

در سستودهاي Hymenolepis nana(در بدن ميزبان نهايي

بوده و واسط ندارد)  و Hymenolepis diminuta (ميزبان

واسط اش از گروه حشرات  است و ميزبان نهايي موش است ) اين حالت لاروي در بدن ميزبان واسط تشكيل مي‌شود.

4) Cysticercus: يك حالت نوزادي از سستودهاست كه كيسه‌اي شكل است و داخل
 كيسه تنها يك نوزاد ديده مي‌شود و ضمناً داخل كيسه پر از مايع انگلي است لارو برخي از تنياها: Taenia Saginata (در عضلة گاو بنام سيستي‌سركوس‏بويس مي‌گوئيم) و لارو Taenia solium (در عضلة خوك) به اين شكلند.

 

5) Coenure : يك حالت نوزادي است از سستودها كه كيسه‌اي شكل است و در داخل اين كيسه بيش از يك نوزاد يا لارو ديده مي‌شود. داخل كيسه پر از مايع انگلي است.

حالت لاروي Taenia multiceps كه در سيستم عصبي مركزي ميزبان واسط (انسان و علفخوار) است.

 

 

6) Hydatic cyst: يك كيستي است (مرحلة لاروي بعضي از سستودهاست) كه كيسه‌اي شكل است و داراي مايع انگلي مي‌باشد. بجاي اينكه در ديوارة داخلي كيست هيداتيك نوزادها يا لاروها بصورت منفرد ديده شوند يكسري كيسه‌هاي انگلي كوچكي بنام كيسه‌هاي پهن يا كپسول‌هاي پهن (Broad capsule) ديده مي‌شود كه در داخل اين كپسول‌ها تعداد زيادي لارو سستود است.

در داخل هر كپسول پهن ممكن است تعداد 3 الي 30 عدد سر نوزاد (Proto scolex) ديده شود.

در داخل كيست هيداتيك اصلي يا مادر ممكن است كيست‌ هاي دختري ديده شوند كه ساختماني دقيقاً مشابه كيست اصلي يا مادر را دارند. كيست هيداتيك به 3 صورت ديده مي‌شود :

1) كيست هيداتيك تك حفره‌اي Uni locular hydatic cyst

كيستي است كه معمولاً در قسمت داخلي خودش داراي يك حفره است.
مثال: Echinococus granulosus (mm9-3 اندازة كرم در رودة‌ باريك سگ است و حالت لاروي از نوع تك حفره‌اي است و در بدن انسان و علفخوران تشكيل مي‌شود).

 

2) كيست هيداتيك حبابچه‌اي يا چند مكاني Alveolar hydatic cyst

نوع ديگري از كيست هيداتيك است كه در داخل كيست مادر تعداد زيادي حفره يا خانه قابل تشيخص است (multi chamber) مثال: Echinococus multi locularis كه حالت لاروي در بدن انسان و جوندگان است و كرم بالغ در رودة باريك روباه قرمز.

پروتواسكولكس منفرد و چسبيده به ديواره آلوئولها هستند.

ويسكوزيته اش نسبت به تك حفره اي غليظ تر و يا

ژلاتيني يا كلوئيدي است.

 

3) وزيكولار هيداتيك كيستVesicular H.C.

آبكي و كوچك هستند كه به تعداد بسيار زياد در كنار هم ديده مي‌شوند در اندام‌هاي بدن ميزبان واسط. مثال: Echinococus oligartrus(ميزبان نهايي Jaguar )و Echinococus vogeli (ميزبان نهايي گربه هاي وحشي و سگهاي بوته زار است Bush-dog).

 

7) Tetrathyridium: يك حالت لاروي است كه نوزاد داراي يك بدن كشيده و ستبري است. اسكولكس حاوي بادكش اين لارو عميقاً به بدن خودش فرو مي‌رود و در قسمت‌هاي انتهايي بدن هيچ نوع كيسة انگلي حاوي مايع وجود ندارد كه به آن تتراتريديوم مي‌گويند. 
مثال: Mesocestoides lineatus

8) Strobilo cercus: اسكولكس حاوي بادكش در اين حالت لاروي به داخل بدن فرو نمي‌رود و بعد از اسكولكس يك ناحية گردن كوتاهي ديده مي‌شود و بعداً بندها يا سگمنت‌ها شروع مي‌شود و در قسمت انتهايي يك كيسه به شكل نامنظم و پر از مايع انگلي ديده مي‌شود.

مثال: در گربه‌سانان يك تنيا بنام Taenia taeniformis وجود دارد كه حالت لاروي آن در جوندگان و برخي بي‌مهرگان است.

 

Taxonomy of Cestoda

طبقه‌بندي سستودها :

سستودها را به دو زير رده sub class تقسيم مي‌كنيم :

1) Cestodaria (سستوداريا) يا Cotyloda (كوتيلودا)

2) Cestoda يا Eucestoda (سستودهاي حقيقي)

Sub Class: Cestodaria

شامل سستودهايي است كه بدون اسكولكس هستند. بدن اينها از يك بند ساخته شده و بندبند نيست و برخلاف سستودهاي حقيقي در داخل تخم اينها يك جنين 10 قلابي يا Deca Canthus ديده مي‌شود در صورتيكه در سستودهاي حقيقي يك جنين 6 قلابي يا Hexa Canthus ديده مي‌شود اين زير رده به دو راسته (order) تقسيم مي‌شوند :

order : Amphilinidea

اينها سستودهاي پستي‌اند كه اكثراً غير انگلي‌اند و آزاد زي‌اند اما در راستة (1) گونه‌اي هست بنام Amphilinidea foliacea كه در ناحية شكم ماهيان خاوياري زندگي مي‌كنند كه تنها اين گونه انگلي است. از راستة Gyrocotylidea يك گونة انگلي گزارش شده بنام Gyrocotyleura gyrocotyleura كه داخل رودة برخي از ماهيان استخواني زندگي مي‌كنند.

زير رده سستودهاي حقيقي به پنج راسته تقسيم مي‌شود كه عبارتند از:

Sub Class: Cestoda

1. order: Tetraphylidea

در اين راسته بر روي سر سستود 4 زائده زباني شكل ديده مي‌شود تحت عنوان Bothria كه در واقع اندامهاي مكنده يا چسباننده اين سستودها مي باشد. ضمناً غدد زرده‌اي (وتيلوژن) در اينها در دو رديف بصورت نوارهاي جانبي كشيده شده و vulva بصورت جانبي با تناوب نامنظم در اينها ديده مي‌شود. اينها جزو انگلهاي ماهيان خاوياري و غضروف ماهيان هستند.

 

2. order : Trypanorhynca

روي سر اينها 2 يا 4 عدد Bothridia است. داراي 4 خرطوم دراز هستند كه اينها معمولاً خاردار يا قلاب دارند و قابليت برگشت يا وارد شدن به سر كرم را دارند. در ماهيان غضروفي گزارش شده‌اند.

3. order : Pseudophylidea

سر كرم داراي 1 يا 2 ناودان شيار مانند است كه همان Bothria است. تخم در اينها از سوراخ زهداني به خارج دفع مي‌شوند و Vulva معمولاً در وسط سطح شكمي بندهاست. غدد زرده‌اي در سطح پشتي و شكمي بندهاست. در ماهيان استخواني و برخي مهره‌داران خشكي‌زي ديده مي‌شوند (حتي در انسان هم است). تنها سستودهايي هستند كه سوراخ زهداني دارند ، بقيه آپوليتيك هستند .

4. order : Proteocephala

بر روي سر اينها 4 بادكش فنجاني شكل است، Vulva جانبي است. غدد زرده‌اي بصورت نوارهاي جانبي است. رحم داراي شكافي است در وسط سطح شكمي بندها، و اينها هم انگل برخي ماهيان، دوزيستان و خزندگان هستند.

5. order : Cyclophylidea

مهمترين كرمهاي انگلي سستودهاي مهره‌داران متعلق به اين راسته بوده و روي سر اينها 4 عدد بادكش (Sucker) به شكل كروي ديده مي‌شود. بندها در تمام مراحل تكاملي در بدن اين كرمها ديده مي‌شوند (بندهاي نارس (نابالغ)، رسيده (بالغ)، بند بارور). بند بارور در قسمت انتهايي بدن كرم‌هاست و سوراخ رحمي در اينها وجود ندارد ولي Vulva معمولاً در كنارة‌جانبي بند با تناوب نامنظم ديده مي‌شود. غدد زرده‌اي در پشت تخمدان‌هاست و جزو انگلهاي پستانداران و پرندگان مختلف مي‌باشند. جنين، داخل تخم اينها تا زماني كه توسط ميزبان واسط اوليه خورده شود باقي مي‌ماند اين ميزبان ممكن است از بي‌مهرگان يا مهره‌داران باشد. در اينها در وسط بادكش‌ها يك زوج غدد ترشحي نفوذي penetrate glands وجود دارد كه توسط آنزيمهاي اين غدد سر اين سستودها به راحتي وارد بافتهاي بدن ميزبان مي‌شود.

مرحلة لاروي اينها به اشكال مختلفي ديده مي‌شود از قبيل: سيستي‌سركوئيد، سيستي‌سركوس، سنور، كيست هيداتيك از نوع وزيكولار، تك‌حفره‌اي يا چند حفره‌اي. اين راسته داراي 7 خانواده است :

1) Family : Taeniidae

اندازة متوسط يا بزرگ دارند (به استثناي Echinococcus granulosus كه كوچك است و mm9-3 مي‌باشد) اسكولكس اين‌ها گرد يا كروي است كه داراي 4 عدد بادكش و يك خرطوم با چند رديف قلاب خواهد بود. ممكن است برخي از گونه‌ها بدون خرطوم و خار باشند مانند كرم كدوي غير مسلح يا Taenia saginata. رحم در اين خانواده داراي يك تنة اصلي و تعدادي شاخه‌هاي جانبي است. Vulva جانبي با تناوب نامنظم است. تخمدان و غدد وتيلوژن در قسمت خلفي بندهاست. بيضه‌ها متعددند. غشاي تخم ضخيم و دولايه است با تعدادي خطوط شعاعي  = Radial lines) در امتداد شعاع تخم است) داراي سه جنس است :

a)Genus : Taenia                                                            حالت لاروي تنيا سيستي سركوس است

b)Genus : Echinococcus حالت لاروي اكينوكوكوس از نوع كيست هيداتيك است

c)Genus : Multiceps حالت لاروي مولتي سپس از نوع سنور است

 

2) Family : Hymenolepididae

كرم‌‌‌هايي با اندازة كوچك يا متوسط كه سر اينها داراي 4 عدد بادكش و يك رديف
قلاب (خار) است. تنها يك استثنا است كه بدون قلاب است كه كرم كدوي موش يا Hymenolepis diminuta مي‌باشد. رحم كيسه‌اي شكل دارند Vulva جانبي است و معمولاً‌در يكطرف بندها ديده مي‌شود. تعداد بيضه‌ها محدود بوده 4-1 عدد مي‌باشد. تخمدان و غدد وتيلوژن در نزديكي قسمت خلفي بندها هستند مهمترين جنس اين خانواده ، Hymenolepis ميباشد.

3) Family : Dilepididae

اندازة متوسط دارند. خرطوم بزرگ دارند. برروي خرطوم داراي 8-6 رديف قلاب يا خار دارند و برروي خرطوم منظره‌اي شبيه گل‌سرخ يا Roset ايجاد مي‌كنند. دستگاه تناسلي ماده زوج يا منفرد است (تعداد تخمدان). منفذ تناسلي در يك يا دو طرف بند  است. بيضه‌ها زيادند. رحم بصورت كيسة مورب داخل بندها ديده مي‌شود. در برخي از جنس‌هاي اين خانواده رحم تبديل به اندام شبه رحم يا كپسول تخميParuterine) يا (Egg – Capsule  مي‌شود. جنس مربوطه Diplydium با گونه caninum مي‌باشد.

 

4) Family : Davaineidae

اندازة متوسط يا كوچكند. سر داراي 2 رديف قلاب به شكل چكش برروي خرطوم است. در كنار بادكش اينها يكسري خارهايي ديده مي‌شود و باعث اتصال خوب (محكم) اينها به ميزبان مي‌شوند. تخمدان و غدد وتيلوژن در نزديكي وسط بندهاست مهمترين جنس‌هاي اينها دو مورد است كه در طيور مهمند:

Genus : Davainea

Genus : Raillietina

 

5) Family : Anoplocephalidae

اندازة متوسط يا بزرگ دارند. انگل‌ علفخوارنند، سر (scolx) غالباً غير مسلح است (بدون خرطوم و خار است) دستگاه تناسلي ماده ممكن است منفرد يا زوج باشد. بيضه‌ها زيادند، رحم بصورت كيسة مورب است، تخمها داراي يك زوج برجستگي در يكطرف ديوارة خودشان هستند. حالت لاروي اينها كه اكثراً از نوع سيستي‌سركوئيد است در بدن برخي از بندپايان بويژه جرب‌هاي خاكزي تشكيل مي‌شود (جرب‌ها از خانوادة  Oribatidae هستند) ، و علفخواران با خوردن جرب مبتلا مي شوند داراي 7 جنس مي‌باشد.

 

4) Helicometmetra

3) Stilesia

2) Thysanosoma

1) Anoplocephala

 

7) Bertiella

6) Avitellina

5) Moniezia

 

6) Family : Linstowidae

كرمهايي‌اند با اندازه كوچك يا متوسط غالباً انگل پرندگان حشره ‌خوارند. سر بدون قلاب است. بيضه‌ها زيادند، رحم داراي كپسول‌هاي تخمي (شبه رحم) است كه ممكن است
هر كپسول داراي چندين تخم باشد. حالت لاروي اينها كه از نوع Plerocercoid است در برخي از سوسك‌ها يا حشرات تشكيل مي‌شود. داراي دو جنس مهم است:  Oochoristica و Inermicapsipher  ( در روده جوندگان و خرگوشهاي كوهي و گاهاً انسان ديده مي شود .)

7) Family : Mesocestoididae

اندازة متوسط و بزرگ دارند. انگل پستانداران مختلف بويژه گوشتخواران مي‌باشند و در پرندگان گوشت‌خوار و ماهي‌خوار هم ديده شده است. سر بدون قلاب است. Vulva در وسط سطح شكمي‌بندهاست. رحم در برخي گونه‌ها ممكن است داراي شبه رحم باشد و در برخي نباشد. بيضه‌ها زيادند، تخمدان و غدد وتيلوژن در قسمت خلفي بندهاست. داراي دو جنس مهم مي‌باشد.

1)Genus : Mesocestoides               2) Genus : Mesogyna  spp.:hepatica در كبد روبا هها ديده مي شود